Poduszki zderzeniowe i osłony energochłonne: jak chronią przy robotach
Najechanie na tył pojazdu zabezpieczającego roboty drogowe to jeden z najczęstszych ciężkich wypadków na drogach szybkiego ruchu. Poduszka zderzeniowa istnieje po to, by w takiej sytuacji pochłonąć energię uderzenia i ochronić zarówno kierowcę, który najechał, jak i pracujących przed nim ludzi.
Roboty drogowe odbywają się tuż obok potoku pojazdów jadących z pełną prędkością. Wystarczy chwila nieuwagi kierowcy, by doszło do najazdu na zaporę. Bez osłony energochłonnej takie zderzenie kończy się tragicznie, dlatego przy pracach na drogach ekspresowych i autostradach osłony te są standardem, a nie dodatkiem.
Dlaczego prędkość jest tak groźna
Energia, którą trzeba pochłonąć przy zderzeniu, rośnie z kwadratem prędkości. Oznacza to, że pojazd jadący 100 km/h niesie czterokrotnie większą energię niż ten sam pojazd przy 50 km/h. Poniższy wykres pokazuje, jak szybko rośnie energia uderzenia wraz z prędkością.
Klasy poduszek według EN 1317-3
Poduszki zderzeniowe bada się wg normy PN-EN 1317-3. Najważniejsza jest klasa prędkości, przy której osłona przeszła test zderzeniowy. Poniższa tabela zestawia klasy i ich typowe zastosowanie.
| Klasa prędkości | Prędkość testowa | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| 50 | 50 km/h | drogi miejskie |
| 80 | 80 km/h | drogi główne |
| 100 | 100 km/h | drogi szybkiego ruchu |
| 110 | 110 km/h | autostrady i drogi ekspresowe |
Norma rozróżnia też osłony przekierowujące i nieprzekierowujące. Pierwsze zatrzymują pojazd i utrzymują go przy osłonie, drugie odbijają go w kontrolowany sposób. Wybór zależy od tego, co znajduje się obok, bo przekierowanie pojazdu w stronę drugiego pasa ruchu byłoby groźniejsze niż samo zatrzymanie.
TMA, TTMA i osłona stacjonarna
W praktyce spotyka się trzy rozwiązania, dobierane do rodzaju robót.
| Typ | Montaż | Zastosowanie |
|---|---|---|
| TMA | na pojeździe ciężarowym | roboty ruchome i osłona załogi podążającej za pracami |
| TTMA | na przyczepie | roboty stacjonarne i wolno postępujące |
| Osłona stacjonarna (U-15a) | na stałe przy przeszkodzie | początki barier, filary, podpory bramownic |
W Polsce nie jest to już tylko dobra praktyka. Od 1 stycznia 2023 roku, na mocy zarządzenia GDDKiA, przy pracach na autostradach i drogach ekspresowych obowiązkowy jest pojazd wyposażony w poduszkę TMA lub TTMA. Pojazd bazowy musi mieć odpowiednią masę, zwykle co najmniej 8 ton, bo to ona wraz z poduszką rozprasza energię najazdu. Badania zagraniczne wskazują, że taka osłona obniża ciężkość obrażeń przy najeździe od tyłu o rząd 70-80 procent.
Poduszka na pojeździe albo przyczepie jedzie razem z ekipą i osłania ją od tyłu, dzięki czemu chroni tam, gdzie prace się przemieszczają. Osłona stacjonarna zabezpiecza stały punkt kolizyjny, na przykład początek bariery albo podporę konstrukcji nad jezdnią. W obu przypadkach zasada jest ta sama: zamienić gwałtowne uderzenie na kontrolowane pochłonięcie energii.
Dobrze zabezpieczone roboty drogowe to zawsze zestaw środków, nie pojedynczy element. Wcześniejsze ostrzeżenie znakami i elektroniką, prawidłowe wygrodzenie strefy i osłona energochłonna na końcu razem decydują o tym, czy chwila nieuwagi kierowcy skończy się wgniecioną maską, czy dramatem. Poduszka zderzeniowa jest ostatnią linią tej obrony.
Materiał powstał we współpracy z tioman.pl. Klasy poduszek podano wg normy PN-EN 1317-3, a polskie symbole urządzeń (U-15a) wg załącznika nr 4 rozporządzenia w sprawie znaków i sygnałów drogowych. Obowiązek stosowania pojazdów z poduszkami TMA/TTMA na autostradach i drogach ekspresowych wprowadziło zarządzenie GDDKiA (od 1 stycznia 2023). Dane o skuteczności pochodzą z badań zagranicznych i mają charakter orientacyjny. Dobór osłony dla konkretnej sytuacji wynika z prędkości dopuszczalnej i organizacji ruchu.